พระสุทธิธรรมรังสีคัมภีรเมธาจารย์
( ท่านพ่อลี   ธมฺมธโร )

การกำหนดรู้  ลม เป็น  "วัตถุสมบัติ"  ติดอยู่กับลมตามเข้าออก ไม่เผลอเป็น "เจตนาสมบัติ" ความไม่สกดลม กลั้นลมไว้ ปล่อยไปตามสบายให้ใจเป็นอิสระ หายใจโปร่งใส เบิกบาน เป็น "คุณ สมบัติ" กิริยาที่นั่งขัดสมาธิเท้าขวาทับเท้าซ้าย มือขวาทับมือซ้าย ตั้งตัวตรงตาหลับเป็น  "กิริยา"  ทั้งหมดนี้เรียกว่า   "ปุญญกิริยาวัตถ"

๑. เจตนาสมบัติ   หมายถึง ความตั้งใจ คือเราตั้งใจว่า เราจะพยายามปลดปล่อยสัญญา   อารมณ์ที่เกี่ยวกับเรื่องของโลกทั้งหมด ไม่เก็บมานึกคิดเลย  สัญญาใด ๆ  ที่เป็นอดีตก็ดี  เป็นเรื่องของโลกไม่ใช่เรื่องของธรรม สิ่งที่เราตั้งใจจะทำในเวลานี้ขณะนี้    คือ กิจของพระศาสนาอย่างเดียวเท่านั้น คือ  ปัจจุบันธรรม นี่เป็นตัว "เจตนาสมบัติ"

๒. วัตถุสมบัติ    หมายถึงสถานที่ตั้งของดวงจิต  ในที่นี้หมายถึง   "ธาตุววัฏฐาน"       หรืออธิบายตามพยัญชนะได้แก่   "กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน"    คือ  ธาตุ ๔  ซึ่งประกอบขึ้นแห่งร่างกายของเรา ได้แก่ ธาตุ ดิน น้ำ  ไ ฟ  ลม  ธาตุดินก็เป็นกระดูกที่แค่นแข็ง ธาตุน้ำก็เป็น น้ำมูตร น้ำลาย  น้ำเลือด น้ำหนอง ธาตุไฟ ก็คือ ความร้อน ความอบอุ่นในร่างกาย ธาตุลมก็คือ ส่วนที่พัดไปมา   ทั้งหมดนี้ส่วนที่สำคัญที่สุดกว่า ส่วนใดอื่นคือธาตุลม เพราะร่างกายนี้ถึงแม้ว่าตาจะบอด หูจะหนวก แขนขาจะหักก็ยังมีชีวิตอยู่ได้ แต่ถ้าขาดธาตุลมอย่างเดียว  ร่างกายจะตั้งอยู่ไม่ได้   ต้องตาย ฉะนั้น ลมหายใจจึงเป็นตัววัตถุสำคัญเพราะเป็นสถานที่ตั้งของดวงจิต

๓. คุณสมบัติ   หมายถึง ความสบายหรือไม่สบายที่เกิดขึ้นแก่ร่างกาย  ในการบริหารลมหายใจเข้าออกให้เดินไปตามส่วนต่าง ๆ  ของร่างกายนี้ได้เกิดผลอันใดขึ้นบ้าง   ต้องสังเกตดูร่างกายและจิตใจของเรา    ได้รับผลดีหรือไม่ดี   ร่างกายเบาสบาย โปร่งโล่งหรืออึดอัด คับแคบ ใจสงบ  สบาย   เย็น  หรือหงุดหงิด ฟุ้งซ่าน วุ่นวาย ถ้ากายสบาย  จิตสบาย  ก็เป็นผลดี  ถ้าตรงกันข้าม ก็เป็นผลร้าย ฉะนั้นเราจะต้องรู้จักการปรับปรุงลมหายใจ และแก้ไขตกแต่งให้เป็นที่สบายคุณสมบัติของจิตก็คือ   สติ  กับ   สัมปชัญญะ

ให้พยายามรักษาหลักสั้น ๆ  ทั้ง ๓  ประการ นี้ไว้ในการเจริญสมาธิทุกครั้งไป   จึงจะมีผลเป็นไปโดยถูกต้องสมบูรณ์ ส่วนอานิสงส์ในการนั่งสมาธินั้นมีมากมาย ก็จักเกิดขึ้นตามกำลังของดวงจิต แห่งผู้บำเพ็ญภาวนานี้

...